وبلاگ

به روز با آخرین اخبار نگه دارید

سفری به غارهای قوری قلعه،کرفتو و گلجیک

در قسمت قبل از مقالات ژئوتوریسم به بررسی غارهای نمکدان و علیصدر پرداختیم.در این قسمت به بررسی بزرگترین غار آبی خاورمیانه در رشته کوه زاگرس خواهیم پرداخت، با غاری دستکند درون بخش های آهکی سازند قم آشنا خواهیم شد و پس از آن به غار خفاش ها در زنجان سفر خواهیم کرد.

غار قوری قلعه(قلعه قوری)

غار قوری قلعه،بزرگترین غار آبی خاورمیانه، در 2۵ کیلومتری شرق شهرستان پاوه و 87 کیلومتری غرب شهرستان کرمانشاه در مسیر روستای قوری قلعه و در دامنه ی کوه شاهو در 700 متری شمال این روستا از رشته کوه های زاگرس قرار گرفته است.

در غار قوری قلعه آثاری از وسایل زندگی و اسکلت و استخوان بندی انسان ها پیدا شده که جمجمه ای نظر محققین را بیشتر به خود جلب نموده است. این جمجمه طبق نظر متخصصین علوم پزشکی دانشگاه رازی کرمانشاه که مطالعات اولیه را روی جمجمه و فک پایینی آن انجام داده اند، اظهار نموده اند که از نژاد دولیکوسفال (Dullicocephal) یا نژاد مدیترانه ای است که حدود 6000 سال قبل از میلاد مسیح (ع) می زیسته اند و در نواحی آسیای غربی و شمال آفریقا و شرق اروپا ساکن بوده اند. این جمجمه مربوط به انسان مدرن معروف به هوماساپینس (Homasapins) می باشد. با توجه به جمجمه این نژاد در غار قوری قلعه نیاز به مطالعات بیشتر باستان شناسی در جهت شناسایی و استقرار دوره ی میان سنگی در این غار شدیداً محسوس است. پیدایش این منطقه از دوران مزوزوئیک یعنی 225 میلیون سال پیش شروع تا 65 میلیون سال پیش در دوره ترشیاری کامل شده است و رشته کوه زاگرس بر اساس مطالعات و تحقیق زمین شناسان و نظرات آنان زمان کامل شدن و تثبیت آن به اواخر دوران سوم زمین شناسی یعنی مزوزوئیک بر می گردد که تقریباً 65 میلیون سال پیش می باشد و این دوران به دوره ی ترشیاری و کواترنری تقسیم می شود که 65 سال طول کشیده و 2 میلیون سال پیش به پایان رسیده است. پس غار قوری قلعه که در دامنه ی کوه شاهو در میان رشته کوه زاگرس قرار گرفته می توان احتمال داد زمان تشکیل آن به ابتدای دوران سنوزوئیک که 65 میلیون سال پیش است، باز می گردد، اگر چه مراحل ابتدایی و تکوین زاگرس به دوران مزوزوئیک یعنی 225 میلیون سال پیش بر می گردد؛ولی هسته ی اصلی و ابتدایی غار قوری قلعه به 160 میلیون سال پیش بر می گردد که 65 میلیون سال پیش ساخته شده و از 2 میلیون سال پیش از نظر ایجاد حفرات و مسیر اصلی که به بیرون راه یافته شکل کنونی را به خود گرفته است، چون غار قوری قلعه پس از به وجود آمدن رشته کوه زاگرس ایجاد شده است.

هر 20 سال یک سانتی متر به استالاگتیت ها و استالاگمیت ها اضافه شده است. از آن تاریخ تاکنون شبکه ای از گسل، درز و شکاف در سطح ارتفاعات منطقه که بیشتر آن را رشته کوه شاهو و کوه های فرعی مربوط به آن پوشانده است، ایجاد شده که بستر مناسبی برای نفوذ ریزش های جوی که به طور متوسط 600 میلی متر در سال می باشد، فراهم کرده است.

«استالاگتیت» یا قندیل ها و «استالاگمیت» یا کله قندی ها اشکالی گوناگون( گل کلمی،سوزنی،چتری و …)را در سقف و کف غار ایجاد کرده اند.

آنالیز های عنصری نشان می دهد که عنصر اصلی در نمونه غار قوری قلعه، کلسیم با بلور های هم بعد است. هم بعد بودن بلور ها نشان دهنده ی نهشته شدن کانی در شرایط اشباع نزدیک به تعادل است.امکان دارد کلسیت های موجود در غار،طی دیاژنز مجدد کانی آراگونیت ایجاد شده باشد؛ چرا که کانی آراگونیت در درجه حرارت و فشار سطحی ناپایدار است و طی دیاژنز مجدد می تواند به کلسیت تبدیل شود.

غار کرفتو

غار کرفتو

غار کرفتو در دل صخره های مرتفع و در 67 کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره و با فاصله تفریبی 70 کیلومتری در شرق شهر سقز واقع شده است.موقعیت محلی غار و صخره های مرتفع پیرامون آن در میان روستاهای مسعود آباد دیواندره از جنوب، روستای میر سعید سقز از غرب، روستای علی آباد و نخود دره تکاب از شمال و روستای یوزباش کندی از شرق و جنوب شرق محاط شده است.

غار کرفتو در درون آهک­های سازند قم ­ به سن تقریبی الیگوسن بالایی – میوسن قرار دارد. ایـن غار، در نتیجه فرسایش آب­های زیرزمینی بر روی واحدهای آهکی مذکور ایجاد شده است.  طول آن حدود 750 متر بوده و راهروهای فرعی متعددی در کنار مسیر اصلی آن مشاهده می­شود.

این غار از نوع غارهای طبیعی-دستکند به شمار می­آید. این نوع غارها معمولا منشاء طبیعی دارند که بعدها توسط بشر و برای مقاصد گوناگون حفاری و حجاری شده­اند. بعلاوه، غار کرفتو در اثر فرسایش آبی تشکیل شده است بدین صورت که واحدهای آهکی ضخیم ­لایه تشکیل­ دهنده آن با قرار گرفتن در مجاورت آب­های زیرزمینی در طول هزاران سال دچار انحلال شده­اند. همچنین با قرار گرفتن صخره­های در برگیرنده غار در مجاورت هوا، بر اثر فرسایش بادی بخش های بیرونی آن نیز به اشکال متنوعی در آمده­اند که خود سبب ایجاد چشم­انداز خاصی در منطقه شده است.

در برخی قسمت­های درونی غار آب وجـود دارد و بـرای دیـدن بعـضـی از جاهای مخـتـلـف آن بایـد از قایـق‌های کـوچک اسـتـفاده کـرد. وجـود تصاویـر و اشکال نـقـاشـی شـده از (حیوانات،‌ انسان و گیاه) در بخش­هایی از غار هـر بـیـنـنـده ای را به خـود جـلـب نموده و معانی مختلفی توسط محققین از آنها برداشت شده است.

بـر سـر در یکـی از اتـاق‌های طـبـقـه سـوم کـتـیـبـه ‌ای یـونانـی وجـود دارد و به هـمـیـن عـلـت غار را معـبد هـراکـلـس (هـرکـول) نیز می‌نامـنـد. در ایـن کـتـیـبـه آمـده:

“در ایـن جا هـراکـلـس سکـونـت دارد، باشـد که پـلـیـدی در آن راه نـیابـد”

غار گلجیک

غار گلجیک(غار خفاش ها)

 در 45 کیلومتری شهر زنجان قرار دارد به این صورت که بعد از 23 کیلومتر حرکت از زنجان در جاده تبریز 22 کیلومتر دیگر هم باید به طرف ماهنشان طی طریق کرد تا به این غار رسید.

این غار عظیم به‌ طور طبیعی از فرسایش سنگ‌های آهکی پدید آمده و با داشتن آب و هوای مناسب، زیستگاه انسان دوران پیش از تاریخ بوده است.

ابعاد آن 100 در 700 متر و به ارتفاع تقریبی 50 متر و داخل غار آثار زیستی انسان متعلق به 16 تا 30 هزار سال قبل از میلاد را نشان می‌دهد.

در داخل غار ابزار، ادوات، تیغه‌های سنگی و استخوان حیوانات شکاری به مقدار فراوان دیده می‌شود. آنچه که بیشتر از همه درخور بررسی، مطالعه و اهمیت است، آثار معماری موجود در داخل غار و محصور کردن فضاهای زیستی و تعیین حریم‌ها و مطرح بودن مالکیت در آن است.

صخره‌های جنوبی غار از سنگ‌های مرمر سبز بسیار ارزنده تشکیل گردیده که به عنوان معدن سنگ مورد بررسی و بهره‌برداری و استخراج قرار گرفته است.

نام اصلی این غار گلجیک است اما مردم این غار را با نام غار خفاش ها می شناسند، محلی تاریک که تنها چیزی که توجه شما را به خود جلب می کند برق چشم های صدها خفاشی است که به شما خیره شده اند. باید دل نترسی داشته باشیدکه پا به غار خفاش ها بگذارید. این غار نه تنها قدیمی ترین غار است، بلکه جزو ترسناکترین غارهای ایران به حساب می آید، اما یادتان نرود برای رفتن به این غار باید آدابی را رعایت کنید تا به زندگی این خفاش ها آسیبی نزنید. خفاش ها زندگی آرامی را تجربه می کنند پس بهتر است با آرامش و سکوت وارد غار شوید و از آنها دیدن کنید!

در بخش های بعدی به بررسی غار های مهم دیگر از ده غار مهم ایران میپردازیم.

منابع:

Atlas Obscura-Caves-…Joshua Foer,Dylan Thuras,Ella Mortonـ

-Goldscheider, N., & Drew, D. (Eds.). (2007). Methods in Karst Hydrogeology: IAH: International Contributions to Hydrogeology, 26

آقانباتی ع.” زمینشناسی ایران”. تهران: سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدن ایران

 ـ حمیدرضا ناصری،عفت اسکندری،حسین محمد زاده.” بررسی و یژگی های هیدروژئوشیمیایی و هیدرولوژیک غارهای قوری قلعه و کاوات  استان کرمانشاه “-1383

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *