وبلاگ

به روز با آخرین اخبار نگه دارید

10 غار معروف ایران که حداقل ارزش یکبار دیدن را دارند!

غار به طورکلی؛ به حفره های زیر زمینی که حداقل با یک دهانه به سطح زمین راه داشته باشد اطلاق می شود و می تواند به صورت طبیعی یا مصنوعی ایجاد شده باشد.اما معمولا وقتی صحبت از غار می شود به ویژه ازدیدگاه زمین شناختی منظور انواع طبیعی اگر چه در متون مختلف به حفره های دست کند انسان های دوره های تاریخی ،آن است پیشین نیز غار گفته می شود. امروزه مطالعات زمین شناسی غارها از جنبه های مختلف بسیار حائز اهمیت است.

اهمیت زمین شناسی غارها:

غارها به دلیل بر خورداری از محیط پویای زمین شناختی همیشه مورد توجه زمین شناسان بوده اند نحوه تشکیل غارها،ارتباط آن ها با اقلیم وآب وهوای دیرینه،پویایی محیط غارها از نظر زمین شناسی، تنوع کانی شناسی، مطالعه گسل ،هیدروژئولوژی از جمله موضوعات مورد علاقه زمین شناسان در مطالعه غارهاست.به دلیل تناوب رسوبگذاری در استالاگتیت ها واستالاگمیت ها و در بستر جریانات آب،اطلاعات با ارزشی از آب وهوای دیرینه وتغییرات اقلیم در آن ها ثبت می شود که از طریق مطالعات ایزوتوپی قابل پیگیری است. همچنین به دلیل سکنی گزیدن مهره داران در بخش هایی از غارها به دلایل مختلف مانند زمستان گذرانی یا پناه گرفتن گاهی مجموعه های ارزشمندی از بقایای مهره داران در غارها حفظ می شود که از منظر دیرینه شناسی دارای اهمیت وارزش مطالعاتی است. زیبایی غارها تا حد زیادی مرهون اشکال مختلف کانی های عمدتا کربناته مانند آراگونیت،کلسیت، ژیپس، سلنیت و… است که با تنوع در شکل واندازه و تجمع و رنگ،تابلویی از زیبایی زمین شناختی را در غارها رقم می زنند و نمونه عینی ارزشمندی را برای دانش آموزان و دانشجویان و محققان زمین شناسی فراهم می کنند.مطالعه غارسنگ ها از جمله موضوعات جالب در زمین شناسی غارهاست.
اصولا غارسنگ به تمام اشکال سنگی ایجاد شده پس و یا درحین تشکیل غارها گفته می شود.زیرا این دو عمل؛ یعنی انحلال سنگ میزبان وتشکیل کانی های جدید دو فرایند همزمان است که به طور مداوم اتفاق می افتد. البته باید یاد آوری نمود که گاهی در متون غیر علمی سن تشکیل غارها را برابر با سن سنگ های میزبان عنوان می کنند که از نظر زمین شناسی درست نیست. چراکه از نظر زمین شناسی غارهای موجود حتی اگر در سنگ های دوره ها و دوران های قدیمی تر زمین شناسی ایجاد شده باشند پدیده های بسیار جوان هستند و برابر دانستن سن سنگ وتشکیل غار صحیح نمی باشد.

غارهای ایران کشور ایران در میان کشورهای دنیا؛ از جمله مکان هایی است که اکوسیستم طبیعی غار کشف شده وجود 1300 چهار فصل آن بسیار زبانزد است.در کشور ما چیزی حدود بزرگترین غار دریاچه ای ایران ، یا غار ، دارد که برخی از آنها همچون غار علیصدر نمکدان،طولانی ترین غار نمکی در جهان، شهرتی جهانی دارند.

در این قسمت به بررسی غار نمکدان که بلندترین غار نمکی جهان است و همینطور غار علیصدر که از معدود غارهای آبی قابل قایق رانی است میپردازیم.

غار نمکدان(گنبد نمکی نمکدان):

گنبد نمکی نمکدان قشم که در بزرگترین جزیره خلیج فارس واقع شده بر اساس رده بندی Bosak et al(1998) جزو گنبد های نمکی غیر فعال قرار می گیرد که بر روی سطح بالایی آن سنگ نمک کمتری وجود دارد و با گذشت زمان نیز از مقدار آن بر اثر انحلال کاسته شده است ولی سنگ گچ آن زیاد است. این گنبد دارای چند غار نمکی است که سه مورد از آنها طول نسبتا زیادی دارند. غار نمکی نمکدان 3 ؛بلندترین غار این گنبد نمکی است. با کشف گالری های جدید طول این غار به بیش از 6000 متر افزایش یافت و اکنون بلندترین غار نمکی جهان است. حدود سن این غار با انجام مطالعات سن سنجی با کربن-14و اورانیوم-توریم
70000هزار سال برآورد شده است. از ویژگیهای منحصر به فرد این غار می توان به توسعه جانبی و وجود رودخانه مئاندری درون آن اشاره کرد. مواد فرسایش یافته درون غار به صورت پادگانه های آبرفتی در قسمت پایین تر غار برجا مانده اند. این غار با یک معبر مارپیچ اصلی دارای یک ورودی در پایین دست به ابعاد 8 در 3 متر می باشد که در دیواره غربی خروجی (جنوب شرقی گنبد نمکی نمکدان) آن قرار گرفته است. در کنار این غار چشمه اى از آب نمک فوق اشباع وجود دارد که رسوبات نمک و هماتیت مربوط به گنبد نمکى را در طول مسیر خود بجاى مى گذارد و یک نوار قرمز و سفید را در کنار غار ایجاد کرده است.تحقیقات بر روی این غار همچنان ادامه دارد.

غار علیصدر

در روستای علیصدر از توابع شهرستان کبودرآهنگ واقع در استان همدان(75 کیلومتری شمال غربی شهر همدان)، یکی از عجایب طبیعی جهان و نمونه نادری از غارهای آبی قابل قایقرانی ، به نام “غار علیصدر ” واقع شده است که دارای ارتفاع 1900متر از سطح دریاست. رشته علیصدر قسمتی از واحدهای شکل گرفته درغرب ایران موسوم به تشکیلات متعلق به دوران ژوراسیک است و با رشته های متناوب از شیستها و سنگهای شنی در لا به لای پایه آن و یک رشته از ترکیبات آهکی که مثل خاک رس خاکستری تیره بوده و به صورت لایه های نازک روی شیستها قرار گرفته و یک لایه سبکتر از کریستالهای آهکی در بالا قرار گرفته است تشکیل شده اند که اینها محصول تغییراتی ناشی از حرارت و فشار بالا مربوط به فعالیتهای آتشفشانی در غرب رشته کوه علیصدر است. در ضمن فعالیت آتشفشانی در زون ارومیه-دختر است. رشته علیصدر به خودی خود چینه ای از یک طاقدیس بزرگ است که محور اصلی اش درجهت شمال به جنوب است. در نتیجه ترکیب آب حاصل از بارش قطرات باران با گاز دی اکسید کربن موجود در هوا تشکیل اسید کربنیک و نفوذ آن در زمین های آهکی و انجام واکنش شیمیایی، ترکیبی ناپایدار به نام بی کربنات کلسیم، به وجود آورده است. چون این ماده در آب محلول است، در درون لایه های آهکی ضخیم، فضاهای خالی ریزی ایجاد کرده و این فضاهای خالی میلیون ها سال گسترش پیدا کرده و به مرور به هم پیوسته اند و به عبارتی میلیون ها سال طول کشیده تا این غار بسیار وسیع در دل زمین ایجاد شده است.

در بخش های بعدی به بررسی دو غار مهم دیگر از ده غار مهم ایران میپردازیم.

منابع:

ـAtlas Obscura-Caves-…Joshua Foer,Dylan Thuras,Ella Morton
-Goldscheider, N., & Drew, D. (Eds.). (2007). Methods in Karst Hydrogeology: IAH: International Contributions to Hydrogeology, 26

آقانباتی ع.” زمینشناسی ایران”. تهران: سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدن ایران 13۸3

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *